Międzynarodowy Dzień Bobra – co warto wiedzieć o największych gryzoniach w Europie

Przez jednych nazywane szkodnikami, a drugich pionierami hydrotechniki. Mimo wszystko z ludźmi łączy je więcej niż mogło by się wydawać. Mowa o bobrach, które dziś obchodzą swoje święto!

Międzynarodowy Dzień Bobra obchodzony jest 7 kwietnia, z inicjatywy amerykańskiej organizacji Beavers: Wetlands & Wildlife. Jest to dzień nieprzypadkowy i wybrany ze względu na urodziny badaczki, zajmującej się tematyką bobrów, Dorothy Richards.

Niezwykłe gryzonie z tytułem inżyniera

Bobry to roślinożerne ssaki, gryzonie z rodziny bobrowatych, które zarówno jak na lądzie, doskonale radzą sobie w wodzie. Ich tylne łapy wyposażone są w błonę pławną, ułatwiającą pływanie, podobnie jak płaski ogon i trzecia, przezroczysta powieka. Charakteryzuje je również solidne uzębienie, a zwłaszcza długie, wystające z przodu siekacze. To one odgrywają jedną z kluczowych ról w bobrowym budownictwie. Przednie łapy są chwytne, co ułatwia transportowanie materiału budowlanego na ich tamy. Gęste futro przystosowane jest do pływania oraz zmiany temperatury. Pełni funkcje wyporową oraz izolacyjną.

Obecnie na świecie występują dwa gatunki bobrów: europejski oraz kanadyjski. Ten pierwszy zamieszkuje w Europie i Azji, natomiast bóbr kanadyjski występuje w Ameryce Północnej oraz w Finlandii i Rosji, gdzie został wprowadzony. Różnią się one liczbą chromosomów, co uniemożliwia krzyżowanie się tych gatunków. Pod względem wielkości, wśród gryzoni są na drugim miejscu. Bobry rosną do około 120 cm długości, natomiast przewyższają je o 10 cm, mieszkające w Ameryce Południowej, kapibary.

Bóbr budowniczy

Bobry pracują głównie na nocne zmiany. To właśnie wtedy można usłyszeć pluskanie wody, dźwięk łamanych gałęzi i trzaskanie podczas obrabiania drewna siekaczami. Budują tamy, żeremie (bobrze domki) i kanały. Bobrowe konstrukcje umożliwiają bobrom ochronę, lęgowisko, swobodne przemieszczanie się, a także pomagają magazynować pokarm.

Budowle melioracyjne bobrów bywają źródłem konfliktu między bobrami a ludźmi. Zdarza się, że w wyniku działania bobrów zalewane są pola uprawne, drogi i trakty kolejowe, a także naruszane wały przeciwpowodziowe. W niektórych krajach (w tym w Polsce), dla gospodarstw rolnych, leśnych i rybackich poszkodowanych przez działalność bobrów wypłacane są odszkodowanie. W Polsce bóbr europejski podlega częściowej ochronie gatunkowej.

Nie taki bóbr straszny

Podobnie jak ludzie, bobry zmieniają środowisko, dostosowując je do własnych potrzeb. Ich budowle bywają uciążliwe dla człowieka, ale często przywracają właściwe stosunki wodne, zwiększają bioróżnorodność, a także ograniczają erozję rzek.

W 2025 roku bobry pomogły zaoszczędzić Czechom dużą kwotę pieniędzy. Jak doniosły czeskie portale, w dwa dni bobry zbudowały tamę, która założona była w przygotowywanym od lat projekcie renaturalizacji terenu na obszarze chronionego krajobrazu rzeki Brdy. Kiedy tamtejsze organy zarządcze prowadziły rozmowy dotyczące projektów i własności gruntów, powstała tama, dzięki której zaoszczędzono około 5 mln zł (30 mln koron czeskich).

Czy wiesz, że…

Czy wiesz, że największa konstrukcja zbudowana przez bobry jest widoczna z kosmosu? Największa bobrowa tama znajduje się w Kanadzie, w Parku Narodowym Wood Buffalo. Powstawała przez ponad 35 lat i mierzy około 850 metrów długości. Dzięki niej, występuje tam unikalny ekosystem wodny, wspomagający lokalną bioróżnorodność.

Powrót bobrów do ekosystemów

Bobry uważane są za tak zwany gatunek zwornikowy, który podtrzymuje ekosystem, w którym się znajduje. Obliczenie populacji bobrów w Polsce nie jest łatwe, ale szacuje się, że ich liczebność wynosi około 150 tys. osobników. W XIX wieku bobry były zagrożone wyginięciem z powodu nadmiernych polowań na ten gatunek. W XX wieku bobry objęto w Polsce ochroną częściową, a także podjęto reintrodukuję gatunku, dzięki czemu stopniowo ich populacja zaczęła się zwiększać.

Bobry bywają nazywane ambasadorami czystych wód, a także symbolem walki z suszą. Tamy bobrów często działają jak filtr wody. Zatrzymują osady i zanieczyszczenia po jednej stronie tam. Przywracając właściwe stosunki wodne na obszarach silnie przekształconych przez człowieka, bobry doprowadzają do odtwarzania cennych mokradeł, a także większej retencji wody. Chociaż bobrom zdarza się zalać niektóre tereny, ich rozlewiska działają jak naturalne zbiorniki retencyjne, przydatne w przypadku błyskawicznych powodzi.