Obieg wody w przyrodzie – etapy i schemat

Czy zastanawialiście się kiedyś, skąd bierze się deszcz? Co dzieje się z wodą, która znika z powierzchni jeziora w upalny dzień? I gdzie wcześniej znajdowała się kropla wody, która dziś spada na ziemię?

Poznajcie kolejne etapy cyklu hydrologicznego i sprawdźcie, co dzieje się z wodą od momentu parowania aż do jej powrotu na powierzchnię Ziemi.

Czym jest obieg wody w przyrodzie?

Obieg wody w przyrodzie to naturalny proces przemieszczania się wody pomiędzy atmosferą, powierzchnią Ziemi, glebą i organizmami żywymi. Woda nieustannie zmienia swoje miejsce i stan skupienia, uczestnicząc w kolejnych etapach cyklu hydrologicznego.

Nie każda kropla wody pokonuje jednak tę samą drogę. Woda może przez pewien czas znajdować się w rzece, następnie wyparować, trafić do atmosfery i powrócić na Ziemię wraz z opadem. Część może wsiąknąć w glebę i przez wiele lat pozostawać w wodach podziemnych.

Jak przebiega obieg wody?

Na obieg wody w przyrodzie składa się kilka podstawowych procesów. Należą do nich przede wszystkim parowanie, skraplanie, opady, wsiąkanie i spływ wody.

Parowanie – początek podróży wody

Jednym z najważniejszych czynników wpływających na obieg wody jest Słońce. Pod wpływem ciepła woda z powierzchni oceanów, mórz, jezior i rzek paruje i przedostaje się do atmosfery w postaci pary wodnej.

Woda trafia do atmosfery również dzięki roślinom. Proces, podczas którego rośliny oddają wodę przez liście, nazywamy transpiracją.

Skraplanie i powstawanie chmur

Para wodna unosi się w atmosferze. W chłodniejszych warstwach powietrza ochładza się i zaczyna się skraplać. W wyniku tego procesu powstają niewielkie krople wody lub kryształki lodu, które mogą tworzyć chmury.

Powstanie chmury nie oznacza jednak, że opad pojawi się natychmiast. Krople wody i kryształki lodu mogą przez pewien czas pozostawać zawieszone w atmosferze.

Opady – woda wraca na powierzchnię Ziemi

Gdy krople wody lub kryształki lodu stają się odpowiednio duże, mogą opadać na powierzchnię Ziemi. Woda wraca wtedy w postaci deszczu, śniegu lub gradu.

To, co dzieje się z wodą po opadzie, zależy między innymi od rodzaju powierzchni, temperatury, roślinności i warunków terenowych.

Część wody:

• spływa do rzek, jezior i mórz,
• wsiąka w glebę,
• zasila wody podziemne,
• jest wykorzystywana przez rośliny,
• zostaje zatrzymana w postaci śniegu lub lodu,
• ponownie paruje do atmosfery.

Woda, która wsiąknie w ziemię, może przez pewien czas pozostawać w glebie. Część zostaje pobrana przez korzenie roślin, a część przedostaje się głębiej i zasila wody podziemne.

Czy cała woda na Ziemi jest dostępna dla człowieka?

Na Ziemi znajduje się ogromna ilość wody, jednak zdecydowana większość to woda słona, występująca w morzach i oceanach. Zasoby wody słodkiej są znacznie mniejsze, a duża ich część znajduje się w lodzie lub pod powierzchnią Ziemi.

Dlatego w wielu miejscach na świecie występuje problem z dostępem do odpowiedniej ilości czystej i bezpiecznej wody.

Zanieczyszczenia wody a obieg wody w przyrodzie

Obieg wody sprawia również, że zanieczyszczenia mogą przemieszczać się między różnymi elementami środowiska. Ich źródłem mogą być między innymi przemysł, rolnictwo, transport, gospodarstwa domowe oraz niewłaściwe gospodarowanie odpadami.

Do wód mogą trafiać między innymi:

• ścieki,
• nawozy,
• substancje chemiczne,
• odpady,
• tworzywa sztuczne,
• substancje ropopochodne.

Zanieczyszczenia mogą bezpośrednio oddziaływać na organizmy wodne lub zmieniać właściwości środowiska, zaburzając jego naturalną równowagę.

Jak człowiek wpływa na obieg wody?

Naturalny cykl hydrologiczny zachodzi niezależnie od człowieka, jednak działalność człowieka może wpływać na to, jak szybko i gdzie woda się przemieszcza oraz ile wody pozostaje dostępne w danym miejscu.

Wpływ na obieg ma między innymi urbanizacja. Pokrywanie powierzchni betonem i asfaltem ogranicza możliwość wsiąkania wody w glebę. Podczas intensywnych opadów większa ilość wody może więc szybko spływać powierzchnią, zamiast stopniowo zasilać glebę i wody podziemne.

Na obieg wody wpływają również takie działania jak wycinanie lasów, osuszanie terenów podmokłych czy przekształcanie naturalnych dolin rzecznych.

Dlatego ważne jest zatrzymywanie wody w krajobrazie, między innymi poprzez ochronę mokradeł, zachowanie terenów zielonych, renaturyzację rzek oraz tworzenie miejsc, w których woda może wsiąkać w ziemię.

Jak możemy chronić wodę?

Ochrona zasobów wodnych nie musi oznaczać wyłącznie dużych działań środowiskowych. Znaczenie mają również codzienne zachowania. Możemy:

• oszczędzać wodę,
• ograniczać ilość produkowanych odpadów,
• prawidłowo segregować śmieci,
• nie wyrzucać odpadów do rzek i jezior,
• nie wylewać chemikaliów ani leków do kanalizacji,
• ograniczać korzystanie z produktów jednorazowych,
• dbać o roślinność.

Podsumowanie

Obieg wody w przyrodzie może wydawać się skomplikowany, ale wiele jego etapów możemy zaobserwować na co dzień.

Chcesz zobaczyć, jak w praktyce działa obieg wody? Sprawdź nasz scenariusz „Podróż kropli wody” i poznaj obieg wody poprzez proste doświadczenia i zabawę.

Scenariusz zajęć dla szkoły podstawowej: Obieg wody w przyrodzie