Zwierzęta, które oszukują. Natura wyposażyła je w niezwykłe sztuczki

W świecie przyrody przetrwanie nie zawsze zależy od siły, szybkości czy wielkich rozmiarów. Czasem najlepszym sposobem na przeżycie jest zniknięcie z pola widzenia, zmylenie przeciwnika albo udawanie kogoś, kim się nie jest. Niektóre zwierzęta potrafią niemal całkowicie wtopić się w otoczenie, przypominając korę drzewa, liść czy fragment rafy koralowej. Inne naśladują wygląd lub zachowanie niebezpiecznych gatunków, a jeszcze inne wykorzystują cudze instynkty, by zdobyć pożywienie lub ochronić się przed drapieżnikiem.

Takie strategie są wynikiem milionów lat ewolucji i pozwalają zwierzętom polować, unikać zagrożeń i zwiększać szanse na przetrwanie. Przyjrzyjmy się kilku gatunkom, które wyjątkowo dobrze opanowały sztukę oszukiwania.

Ośmiornica, która zmienia tożsamość

Jednym z najbardziej niezwykłych przykładów jest ośmiornica mimetyczna (Thaumoctopus mimicus), występująca w wodach Indo-Pacyfiku. Ten gatunek potrafi zmieniać ułożenie ciała, sposób poruszania się i wzór na skórze, dzięki czemu przypomina inne zwierzęta. Badacze zaobserwowali między innymi zachowania przypominające ruchy ryb płaskich, a także pozy przypominające jadowite zwierzęta morskie. Ośmiornica może więc dopasować sposób naśladowania do sytuacji i rodzaju zagrożenia.

W tym przypadku zwierzę nie tylko upodabnia się wyglądem, ale wykorzystuje również ruch. Kiedy szybko przemieszcza się po otwartej powierzchni piasku, może poruszać się podobnie do ryby płaskiej, dzięki czemu drapieżnikowi trudniej rozpoznać, że ma przed sobą ośmiornicę.

Sowa – mistrzyni kamuflażu

Sowy kojarzą się przede wszystkim z nocnym trybem życia i doskonałym wzrokiem, ale wiele z nich potrafi również bardzo dobrze ukrywać się w ciągu dnia.

Puszczyk zwyczajny (Strix aluco) ma pióra w odcieniach brązu, szarości i beżu, które przypominają korę drzew. Kiedy siedzi nieruchomo przy pniu, jego sylwetka może niemal zniknąć wśród nierówności kory. Sowa potrafi także wyprostować ciało i przylgnąć do drzewa, dzięki czemu jeszcze bardziej przypomina jego fragment. Taki kamuflaż jest szczególnie ważny, gdy ptak odpoczywa w ciągu dnia i chce uniknąć uwagi.

Kukułka podrzuca pisklęta innym ptakom

Nie wszystkie oszustwa w przyrodzie związane są z wyglądem. Doskonałym przykładem jest kukułka zwyczajna (Cuculus canorus). Samica kukułki składa jajo w gnieździe innego gatunku ptaka, który może wysiadywać je razem z własnymi jajami, a później karmić wyklute pisklę.

Kukułka wykorzystuje więc instynkt opiekuńczy innych ptaków. U niektórych kukułek pisklę po wykluciu usuwa z gniazda jaja lub pisklęta gospodarza. Dzięki temu otrzymuje więcej pożywienia od przybranych rodziców. Jest to przykład pasożytnictwa lęgowego. W tym przypadku oszustwo nie służy bezpośrednio zdobyciu pokarmu przez dorosłego osobnika, lecz przerzuceniu wychowania potomstwa na inny gatunek.

Konik morski karłowaty, który ukrywa się wśród koralowców

Konik morski karłowaty (Hippocampus bargibanti) jest tak mały i dobrze zamaskowany, że przez długi czas pozostawał niezauważony przez naukowców. Żyje na określonych gatunkach koralowców, a jego ciało ma kolor i wypustki przypominające ich powierzchnię.

Jego guzki i brodawkowate wyrostki sprawiają, że niemal idealnie wtapia się w strukturę koralowca. Konik morski karłowaty nie potrzebuje więc uciekać przed drapieżnikiem. Jego najlepszą obroną jest pozostanie na miejscu i udawanie części rafy.

Kameleon – mistrz zmiany kolorów

Jednym z najbardziej znanych mistrzów kamuflażu jest kameleon jemeński (Chamaeleo calyptratus), występujący na Półwyspie Arabskim. Jego skóra potrafi zmieniać kolor i wzór, dzięki czemu zwierzę może lepiej dopasować się do otoczenia. Nie oznacza to jednak, że kameleon za każdym razem zmienia kolor po to, by stać się niewidzialnym. Barwa jego ciała jest również ważnym sposobem komunikowania się z innymi osobnikami i może zmieniać się pod wpływem temperatury, stresu czy pobudzenia.

Kameleon ma jeszcze jedną ciekawą cechę. Jego oczy mogą poruszać się niezależnie od siebie. Dzięki temu może jednocześnie obserwować różne części otoczenia. Kiedy zauważy potencjalną ofiarę, potrafi błyskawicznie wystrzelić długi, lepki język. Jego oszustwo polega więc nie tylko na zmianie wyglądu, ale przede wszystkim na tym, że potrafi pozostać niemal niezauważony, zanim zaatakuje.

Bzygowate udają osy

Na pierwszy rzut oka niektóre bzygowate (Syrphidae) mogą wyglądać jak osy. Mają podobne żółto-czarne ubarwienie, mimo że są muchówkami i nie posiadają żądła. To podobieństwo może działać na ich korzyść. Drapieżnik, który nauczył się unikać os, może również omijać owada przypominającego osę.

Gekon liścioogonowy – mistrz znikania

Gekon liścioogonowy madagaskarski (Uroplatus fimbriatus) należy do prawdziwych mistrzów kamuflażu. Żyje na Madagaskarze, gdzie spędza większość czasu na drzewach. Jego szerokie, spłaszczone ciało i niezwykły ogon przypominający liść sprawiają, że bardzo trudno dostrzec go na tle kory i roślinności.

Gekon potrafi również przylgnąć całym ciałem do powierzchni drzewa, dzięki czemu jego sylwetka staje się jeszcze mniej widoczna. Jego ubarwienie przypomina korę, a nieregularne brzegi ciała dodatkowo zacierają jego kształt. Kiedy drapieżnik przechodzi obok, gekon może po prostu pozostać nieruchomy.

Patyczak – zwierzę, które udaje gałązkę

Patyczak rogaty (Medauroidea extradentata) wygląda jak fragment rośliny. Jego ciało i odnóża przypominają cienką gałązkę, a brązowawe lub zielonkawe ubarwienie dodatkowo pomaga mu ukryć się wśród liści. Kiedy pozostaje nieruchomy, drapieżnikowi może być bardzo trudno odróżnić go od prawdziwej części rośliny.

Ćma, która znika

Ćmy z rodzaju Catocala potrafią niemal zniknąć na tle kory drzewa. Ich przednie skrzydła mają szare i brązowe odcienie, dzięki czemu po ich złożeniu owad staje się trudny do zauważenia. Kiedy ćma siedzi nieruchomo na pniu, jej sylwetka może niemal całkowicie zlewać się z powierzchnią kory. Drapieżnikowi trudno wtedy dostrzec, że w pobliżu znajduje się owad.