Światowy Dzień Węża. Dlaczego te gady są tak ważne dla przyrody?

Dla jednych budzą zachwyt, u innych wywołują strach. Węże od wieków owiane są licznymi mitami i przesądami, przez co często postrzegane są jako niebezpieczne zwierzęta. Dziś obchodzą swoje święto!

Węże pełnią niezwykle ważną rolę w ekosystemach i w większości przypadków unikają kontaktu z człowiekiem. Z okazji Światowego Dnia Węża warto przyjrzeć się bliżej tym fascynującym gadom i dowiedzieć się, jakie gatunki można spotkać w Polsce.

Światowy Dzień Węża

Światowy Dzień Węża (World Snake Day) obchodzony jest 16 lipca. To nieformalne święto ma na celu zwiększanie wiedzy na temat biologii węży, przełamywanie stereotypów oraz zwrócenie uwagi na potrzebę ochrony tych zwierząt. Wiele gatunków na świecie zmaga się z utratą siedlisk, zmianami klimatu oraz prześladowaniem ze strony człowieka.

Choć węże często kojarzone są z tropikalnymi lasami, występują niemal na wszystkich kontynentach, z wyjątkiem Antarktydy. Dla wielu są fascynującymi zwierzętami. Nie mają powiek, a zamiast nich ich oczy pokrywa przezroczysta łuska, która chroni gałkę oczną przed uszkodzeniami. Razem z pozostałą skórą jest ona zrzucana podczas linienia, dzięki czemu oczy odzyskują pełną przejrzystość. Dorosłe węże zrzucają skórę nawet do czterech razy w roku.

Jakie węże żyją w Polsce?

W Polsce występuje pięć gatunków węży, z czego tylko jeden jest jadowity.

Zaskroniec zwyczajny

To najczęściej spotykany polski wąż. Można go rozpoznać po charakterystycznych żółtych lub białawych plamach znajdujących się po bokach głowy. Zaskrońce najczęściej występują w pobliżu jezior, stawów i rzek, ponieważ doskonale pływają i żywią się głównie płazami oraz rybami.

Są całkowicie niegroźne dla człowieka. W sytuacji zagrożenia najczęściej uciekają, a gdy nie mają takiej możliwości, mogą udawać martwe. W Polsce zaskroniec zwyczajny podlega ścisłej ochronie gatunkowej.

Gniewosz plamisty

Choć swoim wyglądem przypomina żmiję, jest zupełnie niegroźny. To jeden z najrzadszych węży w Polsce, objęty ścisłą ochroną gatunkową. Choć nie licznie, może występować na terenie niemal całej Polski. Wyjątkiem są obszary północne oraz północno-wschodnie.  Zamieszkuje ciepłe, nasłonecznione tereny, takie jak skraje lasów, wrzosowiska czy kamieniste zbocza.

Ze względu na podobieństwo do żmii bywa niestety zabijany przez ludzi. Chętnie zasiedla ruiny domów, opustoszałe zabudowania czy kamieniołomy. Osiąga do około 1 m długości.

Wąż Eskulapa

To największy wąż występujący w Polsce i jeden z najdłuższych w Europie. Dorasta nawet do dwóch metrów długości. Występuje jedynie w południowo-wschodniej części kraju, głównie w Bieszczadach. Pokarm zdobywa poprzez konkretne duszenie ofiary.

Jest gatunkiem niezwykle rzadkim i objętym ścisłą ochroną. Doskonale wspina się po drzewach i prowadzi skryty tryb życia. Lubi przebywać nieopodal wody. Co ciekawe, jest symbolem medycyny. To właśnie Wąż Eskulapa widnieje na znanym symbolu laski, wokół której wije się wąż, zwanej również laską Asklepiosa.

Zaskroniec rybołów

Najmłodszym przedstawicielem polskich węży jest zaskroniec rybołów. Gatunek ten od niedawna uznawany jest za odrębny od zaskrońca zwyczajnego i występuje głównie we wschodniej części Polski.  W odróżnieniu od zaskrońca zwyczajnego, nie posiada żółtych plam na główce.

Doskonale pływa i jak sama nazwa wskazuje, jego pokarm stanowią przede wszystkim ryby. Podobnie jak poprzednie, nie jest jadowity i nie stanowi zagrożenia dla człowieka. Posiada ciekawy sposób na obronę. W sytuacjach zagrożenia potrafi wydzielać cuchnącą substancję lub udawać martwego.

Żmija zygzakowata

To jedyny jadowity wąż żyjący naturalnie w Polsce. Można ją spotkać na terenach leśnych, wrzosowiskach oraz podmokłych łąkach. Charakterystyczną cechą większości osobników jest ciemny zygzak biegnący wzdłuż grzbietu, choć zdarzają się również całkowicie czarne żmije.

Ukąszenia żmii są stosunkowo rzadkie, ponieważ zwierzę unika kontaktu z człowiekiem. Do ataku dochodzi najczęściej wtedy, gdy zostanie przypadkowo nadepnięta lub sprowokowana.

Dlaczego węże są potrzebne?

Choć wiele osób się ich obawia, węże odgrywają niezwykle ważną rolę w przyrodzie. Są naturalnymi regulatorami liczebności gryzoni, dzięki czemu pomagają ograniczać populacje myszy i norników, które mogą powodować szkody w uprawach.

Same są również pokarmem dla wielu gatunków ptaków drapieżnych, bocianów, lisów czy borsuków. Dzięki temu stanowią ważne ogniwo łańcucha pokarmowego.

Co zrobić, gdy spotkamy węża?

Spotkanie z wężem nie powinno być powodem do paniki. Najlepiej zachować spokój i pozwolić zwierzęciu spokojnie odejść. Węże nie atakują ludzi bez powodu i zazwyczaj starają się unikać kontaktu.

Nie należy próbować ich dotykać, łapać ani zabijać. Wszystkie gatunki węży występujące w Polsce objęte są ochroną gatunkową.